Gıda Tesisi İçin Sinek Kontrol Çözümleri

Bir gıda tesisinde sinek sorunu, çoğu zaman tek bir cihazla değil; girişlerin, temizliğin, atık düzeninin ve düzenli kayıdın birlikte ele alınmasıyla kontrol altına alınır. Bu yazı, gıda tesisi için sinek kontrol çözümlerini satın alma kararı öncesinde değerlendirmeniz gereken gereksinimlerin kontrol listesi olarak hazırlandı. Amaç, görünen sinekleri azaltmanın ötesinde; giriş ve üreme kaynaklarını belirlemek, gıdayla temas riskini düşürmek ve aldığınız önlemleri denetime ve günlük operasyona uygun biçimde izlenebilir kılmaktır. Repel olarak 2009'dan bu yana kendi Ar-Ge çalışmalarımızla ürettiğimiz elektronik kovucu cihazları, bu bütünleşik planın bir bileşeni olarak konumlandırıyoruz; sihirli bir tek çözüm olarak değil.

İçindekiler

Başlamadan önce: ana kontrol listesi

Satın alma kararına geçmeden, tesisinizin mevcut durumunu şu çerçeveyle değerlendirin. Bu liste, hangi önlemin eksik olduğunu erken aşamada görmenizi sağlar ve cihaz seçimini doğru temele oturtur.

• Sineklerin görüldüğü noktalar ve yoğunlaştığı saatler kaydedildi mi?
• Kapı, pencere, yükleme noktası ve havalandırma açıklıkları kontrol edildi mi?
• Çöp, atık, gider, yağ tutucu ve nemli alanlar incelendi mi?
• Ürünlerin açıkta kaldığı alanlar belirlendi mi?
• Üretim, depolama, sevkiyat ve personel girişleri ayrı ayrı değerlendirildi mi?
• Sinek kontrol planı yazılı hâle getirildi mi?
• Kontrol ve bakım kayıtları tutuluyor mu?
• Cihazın gıda, ambalaj veya açık ürün üzerine doğrudan yönelmediği doğrulandı mı?
• Cihazın etki alanı tesisin gerçek mimarisine göre değerlendirildi mi?
• Duvar, kolon, raf ve ekipmanların ses yayılımını etkileyebileceği hesaba katıldı mı?
• Sinek yoğunluğu devam ederse uygulanacak düzeltici faaliyet belirlendi mi?
• Çok bölümlü tesislerde yerinde keşif yapıldı mı?

Kayıt ve izleme vurgusu rastgele değil: Codex gıda hijyeni ilkeleri de tesis ve çevresinin istilaya karşı düzenli incelenmesini, tuzak ve dedektörlerin bulaşma riski oluşturmayacak şekilde konumlandırılmasını ve izleme sonuçlarının gerektiğinde düzeltici faaliyetlerle takip edilmesini belirtir.

Neden tek cihaz değil, bütünleşik bir plan gerekir?

Sinekler gıda tesisine çoğunlukla kapılardan, yükleme alanlarından, atık bölümünden, açık ürün alanlarından ve nemli noktalardan girer. Bir kovucu cihaz bu girişleri azaltmaya yardımcı olur; ancak girişin fiziksel olarak sürdüğü, atığın biriktiği veya giderin kirli kaldığı bir ortamda tek başına beklenen sonucu vermez. Bu yüzden sinek kontrolünü dört bileşenli bir sistem olarak kurmak gerekir.

Giriş kaynaklarının azaltılması: Kapıların uzun süre açık bırakılmaması, kapı ve pencere contalarının kontrolü, sineklik veya uygun fiziksel bariyerlerin değerlendirilmesi, yükleme ve boşaltma alanlarının düzenlenmesi.

Üreme ve beslenme kaynaklarının kontrolü: Organik atıklar, giderler, dökülen gıda kalıntıları, nemli ve temizlenmesi zor alanlar, çöp konteynerleri ve atık bekletme noktaları. Sinekler için en güçlü çekim bu kaynaklardan gelir.

İzleme: Sineklerin nerede ve hangi saatlerde görüldüğü, mevsimsel değişimler, kullanılan cihazların çalışma ve bakım durumu.

Düzeltici faaliyet: Giriş noktalarının kapatılması, temizlik planının gözden geçirilmesi, atık yönetiminin iyileştirilmesi, cihaz sayısı veya yerleşiminin yeniden değerlendirilmesi, gerekirse yetkili profesyonel destek alınması.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın iyi hijyen uygulamaları yaklaşımında da işyerinde zararlı girişinin düzenli kontrol edilmesi, bir zararlı kontrol planı hazırlanması ve kontrollerin kayıt altına alınması; kapı ve pencerelerde sinek, böcek ve haşere girişini önleyici önlemlerle birlikte ele alınır. Elektronik veya mekanik bir çözüm, tesisin temizlik ve fiziksel kontrol adımlarının yerine geçmez; bu adımları destekleyen bir kontrol bileşeni olarak değerlendirilmelidir.

Belge, izin, kayıt veya denetim gerekliliği konusunda tek bir kalıp vermiyoruz; bunlar faaliyet türüne ve ilgili mevzuata göre değişir. Faaliyet alanınıza özgü yükümlülükler için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü veya yetkili bir danışmanla doğrulama yapmanızı öneririz.

Cihaz seçerken hangi kriterleri incelemelisiniz?

Doğru cihaz, tesisin problemine göre seçilir. Önce sorunun gerçekten sinek kaynaklı olduğunu netleştirin: ev sineği ve benzeri uçan haşereler mi, sivrisinek mi, yoksa aynı tesiste fare, sıçan veya kuş gibi başka canlılar da mı var? Sinek için seçilen cihaz hedef canlıya, kullanım alanına ve cihaz serisine uygun olmalıdır; fare veya kuş cihazları sinek kontrol cihazı olarak kullanılmaz.

İç veya dış mekân. İç mekân; üretim alanı, mutfak, depo, paketleme bölümü, koridor veya kapalı yükleme kısmıdır. Dış mekân; çöp alanı, tesis çevresi, açık sevkiyat alanı, teras veya otoparktır. Dış ortam için tasarlanmamış bir cihaz; yağmur, nem ve doğrudan güneş koşullarında kullanılmamalıdır. Her zaman ürün sayfasındaki kullanım talimatını esas alın.

Alan büyüklüğü. "Etki alanı" veya m², cihazın ideal koşullarda kapsayabileceği yaklaşık alanı ifade eder. Gerçek sonuç; bölmenin şekline, duvar ve kapı sayısına, raf-makine yoğunluğuna, tavan yüksekliğine, açık kapı trafiğine, sineklerin giriş noktalarına ve cihazın yüksekliği ile yönüne göre değişir. Bu nedenle 1.000 m² yazan bir cihaz, çok bölmeli veya yoğun raflı bir tesiste her noktayı aynı şekilde etkilemeyebilir.

Ses teknolojisi ve frekans. Terimleri sadeleştirelim: sonik ses, insan kulağının duyabildiği aralıktaki seslerdir. Ultrasonik ses, insan işitme sınırının üzerindeki yüksek frekanslı seslerdir. Frekans, ses dalgasının saniyedeki titreşim sayısıdır ve hertz ile ifade edilir. Değişken veya kompleks frekans ise tek bir sabit ses yerine farklı frekansların ya da ses örüntülerinin kullanılmasıdır; cihazlarımızda bağışıklık önleyici kompleks frekans teknolojisini bu amaçla kullanıyoruz. Cihazlarımız zehir veya kimyasal içermez. Yine de burada sinekler üzerinde kesin ve evrensel bir sonuç iddia etmiyoruz; değerlendirme hedef canlıya, ürün teknik özelliklerine ve kullanım alanına göre yapılmalıdır.

Gıda alanları için kimyasal içermeyen seçenekleri gıda işletmelerine özel çözümler kategorimizde, tesisin yapısına göre gruplanmış seçenekleri ise alana özel çözümler bölümünde inceleyebilirsiniz.

Cihaz gıda alanında nereye yerleştirilmelidir?

Yerleşim, cihaz seçimi kadar belirleyicidir. Yanlış konumlandırılan doğru cihaz bile beklenen etkiyi vermez. Gıda tesisinde temel ilkeler şunlardır:

• Cihaz, sineklerin giriş güzergâhlarını ve yoğunlaştığı noktaları dikkate alacak şekilde konumlandırılmalı.
• Açık ürün, ham madde, ambalaj veya gıda temas yüzeylerinin hemen üzerine yönlendirilmemeli.
• Cihazın önü büyük makineler, raflar veya istiflerle kapatılmamalı.
• Giriş noktaları, yükleme kapıları, çöp alanına yakın geçişler ve nemli bölgeler ayrı ayrı değerlendirilmeli.
• Birden fazla bölme varsa yalnızca toplam metrekareye bakılmamalı; her bölümün akustik ve fiziksel yapısı ayrıca incelenmeli.
• Cihazlar bakım ve kontrol için erişilebilir olmalı ve yerleşim planı tesisin hijyen prosedürleriyle uyumlu olmalı.

Kritik nokta şudur: ultrasonik ses, duvar ve kapalı yüzeylerin arkasına etkili biçimde geçmeyebilir. Bu nedenle cihazı tek bir noktaya yerleştirmek, tüm bölmeleri otomatik olarak kapsamaz. Çok bölmeli bir tesiste kapsama, metrekare toplamından çok bölme sınırlarıyla şekillenir.

EFK sinek tutucu ile elektronik kovucu arasındaki fark

Ürün gamımızda elektronik kovucuların yanında sinek tutucu EFK cihazları da bulunur. Bu ikisinin işlevi birbirinden farklıdır ve karıştırılmaması gıda alanında önemlidir.

Gıda alanlarında ışıklı veya yakalayıcı cihazlar; ürün, ham madde ve ambalajlara bulaşma riski oluşturmayacak şekilde konumlandırılmalıdır. Codex de dedektör ve tuzakların ham madde, ürün veya tesis için potansiyel bulaşma oluşturmayacak biçimde tasarlanıp yerleştirilmesini belirtir. Pratikte bu, EFK cihazının açık üretim hattının ve ambalaj alanının tam üzerine değil, giriş ve geçiş noktalarının izlenmesine uygun bir konuma yerleştirilmesi demektir.

Kontrol ve kayıt düzeni nasıl kurulur?

Denetime ve günlük operasyona uygun bir sistem, yazılı bir kayıt düzeniyle ayakta durur. Aşağıdaki çerçeve, tesisinize uyarlayabileceğiniz bir kontrol formu örneğidir.

Kontrol sıklığını tüm işletmeler için tek bir sabit sayı olarak vermiyoruz. Sıklık; tesisin büyüklüğüne, sinek yoğunluğuna, üretim türüne, mevsime, denetim planına ve işletmenin kendi risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir. Avrupa Birliği'nin gıda hijyeni düzenlemesinde de işletmelerin tehlike kontrolüne ilişkin uygun kayıtları tutması ve gerektiğinde yetkili makama sunabilmesi öngörülür. Bunu Türkiye'deki her işletme için doğrudan uygulanacak bir izin listesi olarak değil, kayıt ve izlenebilirlik açısından yol gösteren bir hijyen ilkesi olarak kullanmanızı öneririz.

Temel temizlik ve mutfak önlemlerine odaklanan daha küçük ölçekli bir bakış için Restoran Mutfağında Sinek Önleme Rehberi yazımız iyi bir tamamlayıcıdır; bu yazı ise tesis ölçeğinde cihaz seçimi, yerleşim ve kayıt düzenine odaklanır.

Büyük tesislerde proje bazlı çözüm ne zaman gerekir?

Standart tek cihaz önerisi yerine yerinde keşif ve proje değerlendirmesi, şu durumlarda daha doğru sonuç verir:

• Birden fazla üretim ve depolama bölümü bulunması
• Toplam alanın geniş olması ve iç ile dış alanların birlikte korunması
• Yüksek kapı ve sevkiyat trafiği, fazla tavan yüksekliği, yoğun makine veya raf düzeni
• Aynı tesiste sinek dışında kuş, kemirgen veya başka canlıların da sorun oluşturması
• Cihazların hijyen planına ve saha akışına göre yerleştirilmesinin gerekmesi
• Mevcut uygulamalara rağmen sorunun devam etmesi

Repel olarak elektronik kovucu cihazları kendi Ar-Ge çalışmalarımızla geliştiriyor ve %100 yerli olarak üretiyoruz. Her cihazı teslimden önce test ediyor, satış sonrası destek sunuyor ve ürettiğimiz cihazlarda 3 yıl garanti veriyoruz. Burada ürün bazındaki istisnaya dikkat edin: el tipi RP modellerinde garanti süresi 2 yıldır, dolayısıyla genel 3 yıl ifadesi bu modellere uygulanmaz. Üretici yaklaşımımızın ayrıntısını yerli üretici kimliğimiz sayfasında bulabilirsiniz.

Küçük bir mutfak, restoran veya sınırlı bir gıda işletmesi için uygun cihazları doğrudan çevrim içi inceleyip satın alabilirsiniz. Fabrika, depo, üretim tesisi, otel, hastane veya çok bölümlü işletmelerde ise alan bilgilerinizle birlikte özel proje talebi oluşturabilirsiniz. Cihazları satın almadan yakından görmek isterseniz Talatpaşa Mah. Akışlı Sok. No:12/1, Kağıthane/İstanbul adresindeki mağazamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Gıda tesisinde sinek kontrolü neden önemlidir?

Sineklerin gıda, ekipman ve yüzeylerle temas riskini azaltmak, giriş kaynaklarını kontrol etmek ve hijyen planını desteklemek için önemlidir. Tek başına bir cihaz, temizlik ve fiziksel giriş önlemlerinin yerine geçmez.

Sinek kovucu cihaz gıda tesisinde nereye konur?

Cihaz; giriş noktaları, sinek yoğunluğunun görüldüğü bölgeler ve tesisin akış planı dikkate alınarak yerleştirilir. Açık gıda, ham madde ve ambalajların doğrudan üzerine yönlendirilmemelidir.

Bir sinek cihazı tüm tesisi tek başına kapsar mı?

Her zaman değil. Duvarlar, kapılar, raflar, makineler ve bölmeler ses yayılımını etkileyebilir. Büyük veya çok bölümlü tesislerde birden fazla cihaz ya da proje bazlı sistem gerekebilir.

Elektronik çözüm temizlik uygulamasının yerine geçer mi?

Hayır. Atıkların zamanında uzaklaştırılması, giderlerin temizliği, döküntülerin giderilmesi, kapı ve pencerelerin kontrolü gibi önlemler sürdürülmelidir.

Sonuç ne kadar sürede alınır?

Süre; sinek yoğunluğuna, giriş kaynaklarına, cihazın doğru yerleştirilmesine ve tesisin operasyonuna göre değişir. Anında veya yüzde yüz sonuç vaadinde bulunmuyoruz.